İş Ekipmanları Yasal Çerçeve ve İşverenin Yükümlülükleri

İş ekipmanlarının periyodik kontrolü bir tercih değil,
yasal bir zorunluluktur.

Yasal Çerçeveye Genel Bakış

Türkiye'de iş ekipmanlarının güvenli kullanımı, bakımı ve periyodik kontrolü birden fazla kanun, yönetmelik ve tebliğ ile düzenlenmiştir. Bu mevzuat bütünü, işverenlere kapsamlı yükümlülükler yükler. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi idari para cezası, iş kazası halinde cezai sorumluluk ve tazminat yaptırımlarıyla sonuçlanır.

Bu rehber, iş ekipmanlarıyla ilgili tüm yasal düzenlemeleri, işverenin somut yükümlülüklerini ve uyum sürecini kapsamlı şekilde ele almaktadır.

1. Temel Kanunlar

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

R.G.: 30.06.2012 / 28339

İş sağlığı ve güvenliği alanındaki temel çerçeve kanundur. İşverenlere genel yükümlülükler yükler:

• Madde 4: İşverenin genel yükümlülüğü — iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak, tehlikeleri önlemek
• Madde 10: Risk değerlendirmesi yapma zorunluluğu
• Madde 16: Çalışanların bilgilendirilmesi
• Madde 17: Çalışanların eğitimi
• Madde 25: İşin durdurulması yetkisi — ciddi ve yakın tehlike halinde
• Madde 26: İdari para cezaları — yükümlülüklere aykırılıkta uygulanır

6331 sayılı Kanun, iş ekipmanlarının periyodik kontrolüne ilişkin özel hükümler içermese de, işverenin genel yükümlülüğü kapsamında ekipman güvenliğini sağlama sorumluluğunu doğurur.

4857 Sayılı İş Kanunu

R.G.: 10.06.2003 / 25134

İşverenin işçi sağlığı ve iş güvenliğine ilişkin genel sorumluluklarını düzenler. İş kazası ve meslek hastalığı durumlarında işverenin hukuki sorumluluğunun temelini oluşturur.

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

R.G.: 16.06.2006 / 26200

İş kazası ve meslek hastalığı halinde SGK'nın işverene rücu hakkını düzenler. Periyodik kontrolsüz ekipman kullanımından kaynaklanan kazalarda işverene ağır mali yaptırımlar uygulanır.

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu

R.G.: 12.10.2004 / 25611

İş kazası sonucu ölüm veya yaralanma halinde taksirle öldürme (m. 85) ve taksirle yaralama (m. 89) hükümleri uygulanır. Periyodik kontrol yaptırılmamış ekipmanla meydana gelen kazalarda cezai sorumluluk ağırlaşır.

2. Temel Yönetmelikler

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

R.G.: 25.04.2013 / 28628 (Son değişiklik: 23.12.2025 / 33116)

İş ekipmanlarının periyodik kontrolüne ilişkin en temel ve en kapsamlı yönetmeliktir. Bu yönetmelik kapsamında:

• EK-III: Periyodik kontrole tabi ekipman grupları, kontrol periyotları ve kontrol kriterleri
• Yetkili kişiler: Hangi meslek gruplarının hangi ekipmanı kontrol edebileceği
• Akreditasyon zorunluluğu: Belirli ekipman grupları için TÜRKAK akredite kuruluş zorunluluğu
• İSG-KATİP görevlendirmesi: Periyodik kontrol öncesi zorunlu dijital görevlendirme
• Kayıt ve raporlama: Kontrol raporlarının saklanması ve denetim makamlarına sunulması

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği

R.G.: 29.12.2012 / 28512

İSG hizmetlerinin organizasyonu, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesi gibi konuları düzenler.

İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği

R.G.: 26.12.2012 / 28509

İşyerlerinin tehlike sınıflarını (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli) belirler. Tehlike sınıfı, periyodik kontrol periyotlarını ve İSG hizmet gereksinimlerini doğrudan etkiler.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği

R.G.: 06.04.2019 / 30737

Asansörlerin yıllık periyodik kontrollerinin A tipi muayene kuruluşları tarafından yapılması zorunluluğunu getirir. Asansör bakım firmaları ve bina yönetimleri için ayrı yükümlülükler belirler.

Makine Ürünleri Yönetmeliği (AB 2023/1230)

R.G.: Uyumlaştırma süreci — tam uygulama 2027

Piyasaya arz edilen makine ve ekipmanların tasarım, üretim ve CE işaretlemesi gereksinimlerini düzenler. Eski 2006/42/AT Makine Direktifi'nin yerini alacaktır.

Diğer İlgili Yönetmelikler

3. İşverenin Temel Yükümlülükleri

3.1 Periyodik Kontrol Yaptırma Yükümlülüğü

İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin EK-III tablosunda yer alan tüm ekipmanlar, belirtilen periyotlarda kontrol edilmelidir. Kontrol periyodu; ilgili standartta belirtilen süreyi, standart yoksa imalatçı tavsiyesini, o da yoksa risk değerlendirmesi sonucu belirlenen süreyi ifade eder.

İşveren, periyodik kontrolü yaptırmadığı her ekipman için ayrı ayrı idari para cezasına muhatap olur.

3.2 Görevlendirme ve Akreditasyon Yükümlülüğü

Periyodik kontrolün geçerli olabilmesi için:

1. İSG-KATİP üzerinden dijital görevlendirme yapılmalıdır
2. Görevlendirme ile kontrol tarihi arasında en az 1 gün bulunmalıdır
3. Akreditasyon zorunlu ekipman gruplarında (kaldırma, basınçlı kaplar vb.) TÜRKAK akredite A tipi muayene kuruluşu kullanılmalıdır
4. Görevlendirmesiz düzenlenen raporlar geçersizdir

3.3 Bakım ve Güvenli Kullanım Yükümlülüğü

İşveren yalnızca periyodik kontrol yaptırmakla yükümlü değildir. Aynı zamanda:

• Ekipmanların imalatçı talimatlarına uygun kullanılmasını sağlamak
• Düzenli bakım ve onarım yaptırmak
• Ekipman kullanıcılarına yeterli eğitim vermek
• Uygunsuz bulunan ekipmanı derhal kullanımdan çıkarmak
• İşyerinde ekipman envanteri tutmak

4. İdari Yaptırımlar ve Cezalar

⚠ 6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi kapsamında, periyodik kontrol yaptırmayan işverenlere her ekipman başına ve her tespit başına ayrı ayrı idari para cezası uygulanır. Ceza miktarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.

5. İşverenin Referans Mevzuat Listesi

Aşağıdaki tablo, iş ekipmanlarıyla ilgili tüm mevzuatı türüne göre gruplandırılmış şekilde sunar:

Kanunlar

Yönetmelikler

Tebliğler

6. Resmi Kaynaklar ve Referanslar

• İSG-KATİP Portalı: isgkatip.csgb.gov.tr
• İş Ekipmanları Bilgi Sistemi: isekipmanlari.csgb.gov.tr
• TÜRKAK — Türk Akreditasyon Kurumu: turkak.org.tr
• Mevzuat Bilgi Sistemi: mevzuat.gov.tr

SBE Mühendislik ile Yasal Uyum

SBE Mühendislik, TÜRKAK akredite A Tipi Muayene Kuruluşu (AB-0372-M) olarak yukarıda sayılan tüm mevzuat kapsamındaki periyodik kontrol hizmetlerini sunmaktadır. İSG-KATİP görevlendirmesinden raporlamaya kadar tüm yasal süreci sizin adınıza yönetiyoruz.

Ekipmanlarınızın yasal uyumluluğu için: +90 (242) 326 10 11 veya +90 535 251 69 64 (WhatsApp)