Periyodik kontrolde iki soru belirleyicidir: Ekipman ne sıklıkla kontrol edilecek ve kontrolde hangi kabul kriterleri uygulanacak? Periyot sorusunun yanıtı İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III, ilgili standartlar ve imalatçı talimatlarında; kriterlerin yanıtı ise büyük ölçüde TS, EN ve ISO standartlarındadır. Bu rehber, ekipman gruplarına göre periyotları, ilgili standartları ve kontrolü yapabilecek yetkili kişileri bir arada sunar; tesis envanterindeki ekipmanların kontrol takvimi kurulurken başvuru kaynağı olarak kullanılabilir.
Genel Kural
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (R.G. 25.04.2013/28628; değişiklik R.G. 23.12.2025/33116) EK-III'te belirtilmemiş veya standartlarla belirlenmemişse, kontrol periyodu sırasıyla şu hiyerarşiye göre belirlenir: (1) imalatçı önerisi → (2) risk değerlendirmesi sonucu. İmalatçı daha kısa bir süre öngörmüşse bu süre esas alınır; zorlu çalışma koşulları ise risk değerlendirmesi sonucunda daha sık kontrol gerektirebilir.
Standartlar Neden Önemlidir?
Standart, kontrolün nasıl yapılacağını ve sonucun hangi ölçüte göre “uygun” sayılacağını tanımlar. Örneğin çelik halatların muayenesi TS ISO 4309'a, raf sistemlerinin kullanımı ve bakımı TS EN 15635'e, patlayıcı ortam elektrik tesisatlarının muayenesi TS EN 60079-17'ye göre yapılır. Raporda esas alınan standardın belirtilmesi, sonucun izlenebilirliğini ve denetimlerde savunulabilirliğini sağlar.
Ekipman Gruplarına Göre Periyot
| Ekipman grubu | Periyot | Ana standart |
|---|---|---|
| Buhar kazanı | Yılda 1 | TS EN 12953 (TS 377-8) / TS EN 13445-5 |
| Basınçlı hava tankı | Yılda 1 | TS EN 286-1 / TS 1203 |
| Hidrofor / Genleşme tankı | Yılda 1 | TS EN 286-1 / TS 1203 |
| LPG tankı | Yılda 1 | TS EN 12817 / TS EN 12819 |
| Vinç (tüm türler) | Yılda 1 | TS EN 13001 |
| Forklift, transpalet | Yılda 1 | İmalatçı talimatı / ilgili ürün standardı |
| YSİP (seyyar iş platformu) | Yılda 1 | TS EN 280 |
| Topraklama tesisatı | Yılda 1 | TS HD 60364 |
| Paratoner | Yılda 1 | TS EN 62305 |
| Katodik koruma | Yılda 1 (rev.) | TS EN 12954 |
| Asansör | Yılda 1 (A tipi zorunlu) | TS EN 81-20/50 |
| Yangın tesisatı | Yıllık | TS EN 12845, NFPA |
| Sprinkler | Yıllık | TS EN 12845 |
| Raf sistemi | Yıllık görsel + detaylı | TS EN 15635 |
| ATEX exproof | ≤3 yıl (riske göre) | TS EN 60079-17 |
Gruplara Göre Açıklamalar
Basınçlı Kaplar ve Kazanlar
Buhar kazanları, 23.12.2025 değişikliğiyle akreditasyon zorunlu ekipmanlar arasına alınmıştır. LPG tankları yılda bir kontrol edilir; yer üstü ve yer altı tanklar ayrı ayrı ele alınır, ek değerlendirme gereklilikleri ise güncel EK-III metnine göre belirlenir.
Kaldırma ve İletme Ekipmanları
Vinç, forklift, transpalet ve seyyar iş platformları yılda bir kontrol edilir; kontrol, görsel muayene ve fonksiyon testlerinin yanında yük testini de içerir. Sütunlu çalışma platformları da aynı değişiklikle akreditasyon zorunlu kapsama alınmıştır.
Elektrik ve Katodik Koruma
Topraklama ve paratoner ölçümleri yılda bir yapılır. Katodik koruma sistemlerinin kontrol periyodu 23.12.2025 değişikliğiyle 6 aydan 1 yıla çıkarılmıştır; tablodaki “rev.” notu bu değişikliği ifade eder.
Yangın, Raf ve ATEX
Yangın tesisatı ve sprinkler sistemleri, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile birlikte değerlendirilir. Raf sistemlerinde yıllık görsel ve detaylı kontrolün yanında hasar sonrası kontrol gerekir; ATEX ekipmanlarında muayene aralığı riske göre belirlenir.
Kontrolde Uygulanan Başlıca Testler
- Kaldırma ve iletme ekipmanları: Standartta aksi yoksa yılda bir kontrol yapılır; yük testi beyan yükün en az 1,25 katı esas alınarak uygulanır.
- Basınçlı kaplar ve kazanlar: Hidrostatik test işletme basıncının 1,5 katında yapılır; mümkün olmadığı durumlarda tahribatsız muayene alternatif olarak kullanılır.
- Elektrik tesisatı: Topraklama, paratoner ve iç tesisat ölçümleri yılda bir yapılır; 23.12.2025 değişikliğiyle tesisat projesinin uygunluğu da değerlendirilir.
Hizmet kapsamları için kaldırma ve iletme ekipmanları ile elektrik tesisatı, topraklama ve paratoner ölçümleri sayfalarına bakabilirsiniz.
Raporda Standart Atfı
Kontrol raporunda uygulanan standardın numarası, kullanılan test ve ölçüm yöntemi ile kabul kriteri açıkça belirtilmelidir. Böylece bir sonraki kontrolde aynı kriterlerle karşılaştırma yapılabilir, bulguların zaman içindeki değişimi izlenebilir ve denetimde raporun hangi ölçüte dayandığı tartışmasız hâle gelir. Standart revize edildiğinde güncel sürümün esas alınması önerilir.
Ne Zaman Ek Kontrol Gerekir?
Tablodaki periyotlar olağan işletme içindir. İlk kullanım öncesinde; büyük onarım veya tadilattan, yer değişikliğinden, kazadan ya da uzun süreli duruştan sonra ekipman, periyottan bağımsız olarak yeniden kontrol edilmelidir. Takvim yönetimine ilişkin pratik öneriler için periyodik kontrol süreleri rehberimize göz atabilirsiniz.
Yetkili Kişiler
- Basınçlı ekipman ve kazan: Makine mühendisi veya teknikeri
- Kaldırma: Makine, mekatronik, metalürji veya imalat mühendisi; makine teknikeri
- Elektrik tesisatı: Elektrik veya elektrik-elektronik mühendisi (1 kV altında elektronik mühendisi de)
- Asansör: Yalnızca yetkilendirilmiş A tipi muayene kuruluşunun yetkili mühendisi
Yetkili kişilerin kontrol öncesinde İSG-KATİP üzerinden görevlendirilmesi gerekir. SBE Mühendislik'in TÜRKAK akreditasyonu (AB-0372-M) kaldırma ve iletme makineleri, elektrik/alçak gerilim tesisatları ile basınçlı kaplar ve kazanları kapsar. Bu kategorilerdeki her hizmet akreditasyon kapsamında değildir; hizmet sayfalarında akredite olarak işaretlenen hizmetler kapsamdadır.
Kaynaklar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (R.G. 25.04.2013/28628)
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği değişikliği (R.G. 23.12.2025/33116)
- Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği 2014/68/AB (R.G. 03.03.2018/30349)
- Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği (R.G. 06.04.2019/30737)
- Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği (değişiklik: 13.09.2022)
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (R.G. 19.12.2007/26735; son değişiklik R.G. 01.07.2025/32943)