Periyodik Kontrol Süreleri: Hangi Ekipman Ne Sıklıkta?

Periyodik kontrol sıklığı tek bir sayıdan ibaret değildir; ekipmanın türüne, ilgili standarda ve çalışma koşullarına göre değişir. Genel kural, standartta veya imalatçı talimatında daha kısa bir süre belirtilmedikçe yılda en az bir kez (12 ayda bir) kontroldür. Ancak bu bir üst sınırdır; zorlu çalışma koşullarında aralık kısaltılabilir. Bu rehber, sürenin nasıl belirlendiğine, hangi durumlarda kısaldığına ve kontrol takviminin işletmede nasıl yönetileceğine odaklanır.

Kontrol Süresi Nedir ve Neden Önemlidir?

Kontrol süresi (periyot), bir ekipmanın iki periyodik kontrol arasında geçebileceği en uzun zamandır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (R.G. 25.04.2013/28628) EK-III'te ekipman grupları için kontrol periyotları ve kriterleri yer alır; yönetmelik 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellenmiştir. Süresi geçmiş bir rapor, ekipmanın o tarihten sonra kontrolsüz kullanıldığı anlamına gelir; bu da denetimlerde yaptırım, kaza hâlinde ise işveren için ağır sorumluluk doğurur.

Süre Nasıl Belirlenir?

EK-III'te veya ilgili standartta bir periyot belirtilmişse o uygulanır. Standart bulunmuyorsa imalatçının önerdiği süre, o da yoksa risk değerlendirmesi sonucunda belirlenen süre esas alınır. İmalatçı kullanım kılavuzunda daha kısa bir periyot belirtmişse, yönetmelikteki genel süreden bağımsız olarak imalatçı talimatı esas alınır.

Başlıca Gruplarda Genel Kontrol Süresi

Aşağıdaki tablo, kontrol takvimi kurulurken başlangıç noktası olarak kullanılabilecek genel süreleri özetler:

Ekipman bazında ayrıntılı periyotlar ve esas alınan standartlar için kontrol periyotları ve standartlar rehberimize bakabilirsiniz.

Süreyi Kısaltan Durumlar

Yılda bir kez kuralı, olağan kullanım koşulları için bir üst sınırdır. Zorlu çalışma koşullarında risk değerlendirmesi sonucunda kontrol aralığı kısaltılabilir. Kısaltma ihtiyacını doğuran başlıca durumlar şunlardır:

• Üç vardiyalı veya kesintisiz çalışma ve yoğun kullanım,
• Korozyonlu (ör. deniz kenarı), tozlu veya kimyasal ortamlar,
• Aşırı yüklemeye açık operasyonlar,
• Önceki kontrollerde tekrarlayan uygunsuzluklar.

Kısaltılan aralık, risk değerlendirmesine ve kontrol takvimine işlenmelidir. Periyodik kontrol yükümlülüğü işverene aittir; iş güvenliği uzmanı, risk değerlendirmesi ve takvim takibiyle bu karara katkı sağlar.

Periyodik Kontrol ile Günlük Kontrol Arasındaki Fark

Periyodik kontrol, operatörün vardiya başında yaptığı günlük kontrollerin yerine geçmez. Günlük kontroller; fren, korna, hidrolik kaçak ve görünür hasar gibi temel noktaların kullanıcı tarafından gözden geçirilmesidir ve imalatçı talimatında tanımlanır. Periyodik kontrol ise yetkili kişilerce, ölçüm ve testlerle yapılan kapsamlı bir incelemedir. İkisinin birlikte uygulanması, iki periyodik kontrol arasında gelişebilecek arızaların erken fark edilmesini sağlar.

Ne Zaman Ek Kontrol Gerekir?

Periyodik takvimden bağımsız olarak aşağıdaki durumlarda ekipman, tekrar kullanıma alınmadan önce kontrol edilmelidir:

• İlk kurulumdan sonra ve ilk kullanım öncesinde,
• Büyük bir tamir veya tadilat sonrasında,
• Yer değişikliğinin ardından,
• Kaza, hasar veya uzun süreli duruş sonrasında.

Sık Yapılan Takvim Hataları

• Süreyi takvim yılına göre hesaplamak: Kontrol süresi, yıl sonuna göre değil bir önceki kontrol tarihinden itibaren izlenmelidir.
• Yeni ekipmanı listeye eklememek: Sonradan alınan ekipman, ilk kullanımdan önce kontrol edilmeli ve takvime işlenmelidir.
• İmalatçı talimatını gözden kaçırmak: Kullanım kılavuzunda daha kısa bir periyot varsa genel süre yeterli değildir.
• Uygunsuzlukları takip etmemek: Raporda belirtilen eksiklikler giderilmeden ekipmanın kullanılmaya devam edilmesi, kontrolün amacını ortadan kaldırır.
• Görevlendirmeyi son güne bırakmak: Kontrol, İSG-KATİP sözleşmesinin yapıldığı gün yapılamaz; süre dolmadan planlama yapılmalıdır.

Kontrol Takvimi Nasıl Yönetilir?

Kontrol takviminin yönetimi işverenin sorumluluğundadır; iş güvenliği uzmanı ve teknik birimler bu takibi birlikte yürütür. Pratik bir takvim şu adımlarla kurulabilir:

1. Tüm ekipmanları tek bir envanterde toplayın; her biri için tür, kapasite, seri numarası ve konum bilgisini kaydedin.
2. Her ekipmanın son kontrol tarihini ve raporda belirtilen bir sonraki kontrol tarihini envantere işleyin.
3. Süre dolmadan önce görevlendirme ve planlama için yeterli zaman bırakan hatırlatmalar tanımlayın.
4. Aynı tesisteki farklı ekipman gruplarının kontrollerini mümkün olduğunca ortak kontrol günlerinde birleştirin.
5. Rapordaki her uygunsuzluk için sorumlu ve termin belirleyin; giderildiğini kayıt altına alın.

Envanterin her kontrolden sonra güncellenmesi, raporların denetimde kolayca sunulabilmesini de sağlar. İSG-KATİP üzerindeki periyodik kontrol sözleşmelerinin en fazla bir yıllık olduğu ve kontrolün sözleşmenin yapıldığı gün yapılamadığı da planlamada dikkate alınmalıdır. Son mevzuat değişikliğinin takvime etkileri için 2025 İş Ekipmanları Yönetmeliği değişikliği yazımıza bakabilirsiniz.

Önemli Hatırlatma

Tesisinizdeki ekipmanlara özel kontrol takvimi için TÜRKAK akredite bir muayene kuruluşundan destek almanız en doğru yaklaşımdır. Ekipman listenizi paylaşarak teklif talebinde bulunabilirsiniz.