Forklift periyodik kontrolü, 25.04.2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği gereği zorunludur ve standartta ya da imalatçı talimatında daha kısa bir süre öngörülmedikçe yılda en az bir kez yapılır. Kontrol, kaldırma ekipmanları için yetkili mühendis veya teknikerlerce yapılır; akreditasyon şartı bulunan ekipman gruplarında kontrolün, bu ekipmanı kapsamında bulunduran TÜRKAK akredite bir muayene kuruluşunca yapılması gerekir. Bu rehberde kontrolün ne olduğunu, neden zorunlu olduğunu, sahada hangi aşamalardan geçtiğini, ne zaman ve kimler tarafından yapılması gerektiğini açıklıyoruz.
Forklift Periyodik Kontrolü Nedir?
Periyodik kontrol, forkliftin güvenli kullanıma uygun olup olmadığının bağımsız ve yetkili kişilerce belirli aralıklarla test edilip raporlanmasıdır. Bakımdan farklıdır: bakım; yağlama, ayar ve parça değişimiyle ekipmanı çalışır durumda tutmayı amaçlar. Periyodik kontrol ise kaldırma direği (mast), çatallar, hidrolik sistem, fren ve devrilmeye karşı koruma gibi kritik unsurların güvenlik açısından yeterli olup olmadığını objektif olarak doğrular. Bakımın yapılmış olması, yasal kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Neden Zorunludur?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, çalışanların güvenliğini sağlama yükümlülüğünü işverene verir. Forklift ve istif makineleri, İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'te kaldırma ve iletme ekipmanları arasında yer alır; yönetmelik 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle kapsamlı biçimde güncellenmiştir. Çatalda fark edilmeyen bir çatlak, zincirde aşınma veya fren zafiyeti; yük düşmesi, devrilme ve çarpma gibi ağır sonuçlu kazalara yol açabilir. Kaldırma ekipmanlarına ilişkin hizmet kapsamını kaldırma ve iletme ekipmanları periyodik kontrolü sayfasında inceleyebilirsiniz.
Kontrol Nasıl Yapılır? Aşama Aşama
Sahadaki kontrolden önce görevlendirmenin İSG-KATİP üzerinden yapılması gerekir; görevlendirme ile kontrol tarihi arasında en az bir gün bulunmalıdır. Süreç ayrıntıları için İSG-KATİP görevlendirme rehberimize bakabilirsiniz. Saha kontrolü genel olarak şu aşamalardan oluşur:
- Belge ve ön kontrol: Varsa önceki muayene raporu, imalatçı kullanım kılavuzu ve operatör yetki belgesi incelenir; ekipmanın kimlik ve kapasite bilgileri doğrulanır.
- Görsel muayene: Çatallarda çatlak ve deformasyon, kaldırma zinciri ve makaralarda aşınma, hidrolik kaçak, lastik ve şasi durumu kontrol edilir.
- Fonksiyon testleri: Fren sistemi, kaldırma ve indirme, eğme (tilt), direksiyon, korna, far ve ikaz sistemleri çalıştırılarak test edilir.
- Yük testi: Ekipman, beyan edilen kapasite esas alınarak yük altında denenir; kararlılık ve kaldırma performansı doğrulanır. Kaldırma ekipmanlarında standartta aksi belirtilmedikçe yük testi, beyan yükün en az 1,25 katı esas alınarak planlanır.
- Tahribatsız muayene (gerektiğinde): Çelik çatalların topuk bölgesi kılcal çatlak sıvılarıyla (penetrant) incelenir; eğilme, incelme veya çatlak ilgili standart ve imalatçı toleranslarını aşıyorsa çatal kullanım dışı bırakılır.
- Raporlama: Uygun veya uygun değil sonucu, tespitler ve bir sonraki kontrol tarihiyle birlikte rapor düzenlenir.
Kontrolde Bakılan Başlıca Noktalar
| Kontrol noktası | Neye bakılır? | Olası bulgu |
|---|---|---|
| Çatallar | Topuk bölgesi, uç kalınlığı, düzlük | Kılcal çatlak, eğilme, incelme |
| Kaldırma direği (mast), zincir ve makaralar | Aşınma, uzama, bağlantılar | Zincir uzaması, makara hasarı |
| Hidrolik sistem | Silindirler, hortumlar, rakorlar | Kaçak, yük altında çökme |
| Fren ve direksiyon | Servis ve park freni, direksiyon boşluğu | Yetersiz frenleme, aşırı boşluk |
| İkaz ve aydınlatma | Korna, far ve ikaz sistemleri | Çalışmayan ikaz donanımı |
| Şasi ve lastikler | Gövde, operatör koruyucu tavanı, lastikler | Deformasyon, aşırı aşınma |
Ne Zaman Yapılır?
Genel kural yılda en az bir kez kontroldür; imalatçı daha kısa bir süre öngörüyorsa imalatçı talimatı esas alınır. Üç vardiyalı çalışma, ağır sanayi, korozyonlu veya tozlu ortam gibi zorlu koşullarda risk değerlendirmesi sonucunda kontrol aralığı kısaltılabilir. Ayrıca aşağıdaki durumlarda ekipman kullanıma alınmadan önce kontrol edilmelidir:
- İlk kurulumdan sonra ve ilk kullanım öncesinde,
- Büyük bir onarım veya tadilattan sonra,
- Kaza ya da ciddi hasar sonrasında,
- Uzun süreli duruşun ardından yeniden kullanıma alınırken.
Kontrolü Kim Yapar?
Kaldırma ve iletme ekipmanlarında periyodik kontrol; makine, mekatronik, metalürji veya imalat mühendisleri ile makine teknikeri ya da yüksek teknikerlerince yapılabilir. SBE Mühendislik, TS EN ISO/IEC 17020:2012 standardına göre TÜRKAK tarafından AB-0372-M numarasıyla akredite edilmiş A tipi muayene kuruluşudur; forklift ve istif makinesi periyodik kontrolü akreditasyon kapsamımızdadır.
Kontrol Öncesi Hazırlık
Kontrolün aksamadan tamamlanması için işverenin birkaç hazırlık yapması yeterlidir:
- Forkliftin şarjı veya yakıtı tamamlanmış, çalışır durumda ve erişilebilir bir alanda hazır tutulması,
- Önceki kontrol raporu ile imalatçı kullanım kılavuzunun sahada bulundurulması,
- Yük testi için beyan kapasiteye uygun test yükünün ve güvenli bir test alanının sağlanması,
- Fonksiyon testleri sırasında ekipmanı kullanacak yetkili bir operatörün hazır bulunması.
Kontrol Sonucu Uygun Değilse
Eksiklik tespit edilen forklift, gerekli bakım ve onarım yapılıp yeniden kontrolden geçene kadar güvenli şekilde kullanım dışı bırakılmalıdır. Uygun raporu olmayan ekipmanın kullanımı, iş kazası hâlinde işveren için ciddi cezai ve hukuki sorumluluk doğurur. Kontrol raporlarının denetimde kolayca sunulabilecek biçimde saklanması da önemlidir. Forklift sayınıza ve kapasitelerine göre planlama için teklif talebinde bulunabilirsiniz.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (R.G. 30.06.2012/28339)
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (R.G. 25.04.2013/28628)
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği değişikliği (R.G. 23.12.2025/33116)