Periyodik Kontrol Yaptırmamanın Yaptırımları: Hukuki Çerçeve

Periyodik kontrol, iş ekipmanlarının güvenli kullanımı için işverene yüklenmiş yasal bir yükümlülüktür. Bu yükümlülüğün ihmal edilmesi yalnızca bir denetim bulgusuyla sınırlı kalmaz; idari para cezasından işin durdurulmasına, bir iş kazası hâlinde cezai yargılamadan tazminat ve rücu davalarına kadar uzanan bir sorumluluk zinciri doğurabilir. Bu yazıda, rakamsal ceza tutarlarına girmeden, konunun hukuki çerçevesini özetliyoruz.

Not: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumlar için bir hukuk uzmanına danışmanızı öneririz.

Yükümlülüğün Dayanağı

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi, işverene çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü getirir. Periyodik kontrolün usul ve esasları ise İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (R.G. 25.04.2013/28628) ile düzenlenmiştir. Yönetmelik, 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellenmiş ve akreditasyon zorunlu ekipman grupları genişletilmiştir. Kontrolden önce görevlendirmenin İSG-KATİP üzerinden yapılması da sürecin ayrılmaz bir parçasıdır.

1. İdari Yaptırımlar

İdari Para Cezası

6331 sayılı Kanun'un 26. maddesi, Kanun'da öngörülen yükümlülüklere aykırılık hâlinde uygulanacak idari para cezalarını düzenler. Cezalar aykırılık esasına göre değerlendirildiğinden, birden fazla ekipmanda periyodik kontrol eksikliği bulunması birden fazla aykırılık olarak ele alınabilir. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için bu yazıda tutar vermiyoruz; güncel değerler için resmî kaynaklar esas alınmalıdır.

İşin Durdurulması

Kanun'un 25. maddesi, işyeri bina ve eklentilerinde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde, bu tehlike giderilinceye kadar işin işyerinin bir bölümünde ya da tamamında durdurulmasını düzenler. Kontrolsüz veya uygunsuz bulunmuş bir vinç, basınçlı kap ya da elektrik tesisatı bu tür bir tespitin konusu olabilir. İşin durdurulması, doğrudan üretim kaybı ve sözleşme yükümlülüklerinin aksaması anlamına gelir.

Rapor Geçerliliği Riski

Kontrol yaptırılmış olsa bile usule aykırılıklar raporun geçerliliğini tartışmalı hâle getirebilir. İSG-KATİP görevlendirmesi yapılmadan düzenlenen raporlar ile akreditasyon zorunlu bir ekipman için kapsamı uygun olmayan bir kuruluştan alınan raporlar bu açıdan risklidir. Görevlendirme sürecinin ayrıntıları için İSG-KATİP rehberimize bakabilirsiniz.

2. Cezai Sorumluluk

Periyodik kontrolü yaptırılmamış bir ekipman nedeniyle iş kazası meydana gelirse, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında sorumluluk gündeme gelir. Ölümle sonuçlanan kazalarda taksirle öldürme (m. 85), yaralanmayla sonuçlanan kazalarda taksirle yaralama (m. 89) hükümleri uygulanabilir. Yargılamada kazaya yol açan ihmalin kimde olduğu araştırılır; işverenin yanı sıra işveren vekilleri ve görev tanımına göre diğer sorumlular da değerlendirme kapsamına girebilir. Kontrol yükümlülüğünün bilinmesine rağmen yerine getirilmemesi, kusur değerlendirmesinde işveren aleyhine ağır bir unsur olarak ele alınır.

3. Hukuki ve Mali Sorumluluk

Tazminat Talepleri

İş kazası geçiren çalışan veya yakınları, genel hükümler çerçevesinde işverenden maddi ve manevi tazminat talep edebilir. İşverenin çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü 6331 sayılı Kanun'un 4. maddesinde düzenlenmiştir; bu yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediği, tazminat davalarında kusurun değerlendirilmesinde önem taşır. Bu davalarda periyodik kontrol raporları, bakım kayıtları ve eğitim belgeleri, kusur oranlarının belirlenmesinde incelenen başlıca belgeler arasındadır.

SGK Rücu Talebi

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, iş kazasının işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmesi hâlinde, Kurum'un yaptığı ödemelerin işverene rücu edilmesine imkân tanır. Periyodik kontrol eksikliği, bu tür bir aykırılığın somut göstergesi olarak değerlendirilebilir.

Sigorta Süreçleri

Makine kırılması, işveren sorumluluk veya yangın gibi sigorta poliçelerinde, yasal kontrollerin yaptırılmış olması çoğu zaman beklenen koşullar arasındadır. Poliçe şartlarına bağlı olarak kontrol eksikliği hasar sürecinde sorun yaratabilir. Poliçenizdeki ilgili koşulları sigorta şirketinizle teyit etmenizi öneririz.

Yaptırımlara Genel Bakış

Denetimde ve Kaza Sonrasında İncelenen Belgeler

Bir İSG denetiminde veya iş kazası sonrasındaki incelemede, işverenin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği büyük ölçüde belgeler üzerinden değerlendirilir. Bu nedenle aşağıdaki kayıtların eksiksiz ve güncel tutulması önemlidir:

• İş ekipmanlarının periyodik kontrol raporları ve uygunsuzlukların giderildiğini gösteren kayıtlar,
• İSG-KATİP görevlendirme kayıtları,
• Bakım ve onarım kayıtları,
• Risk değerlendirmesi ve ekipmanlara ilişkin kontrol tedbirleri,
• Ekipman kullanıcılarına verilen eğitimlerin kayıtları.

Riskleri Önlemek İçin Ne Yapmalı?

1. Envanter çıkarın: Periyodik kontrole tabi tüm ekipmanları listeleyin. Hangi ekipmanların kapsamda olduğunu bu rehberde bulabilirsiniz.
2. Takvim oluşturun: Her ekipmanın son ve sonraki kontrol tarihini izleyin.
3. Doğru kuruluşla çalışın: Akreditasyon zorunlu gruplarda kuruluşun akreditasyon kapsamını doğrulayın.
4. Uygunsuzlukları kapatın: Rapordaki eksiklikleri giderin ve uygun olmayan ekipmanı kullandırmayın.
5. Kayıtları saklayın: Raporları, bakım ve eğitim kayıtlarını denetimde ibraz edilebilir durumda tutun.

Yasal çerçevenin tamamı için işverenin yükümlülükleri yazımızı inceleyebilirsiniz. SBE Mühendislik, TÜRKAK akreditasyon kapsamındaki ekipman grupları için periyodik kontrol planlamanıza destek olur; teklif talebi oluşturabilirsiniz.