Vinç Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır? Aşama Aşama Süreç

Vinçler, tesislerde en yüksek enerjiyi taşıyan iş ekipmanları arasındadır. Taşıyıcı yapıda bir çatlak, aşınmış bir halat ya da ayarı bozulmuş bir fren, çok kısa sürede ağır sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle vinçlerin periyodik kontrolü, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında yasal bir zorunluluktur. Bu yazıda gezer köprülü, portal, pergel, mobil ve kule vinçler ile caraskallarda kontrolün nasıl yürütüldüğünü aşama aşama anlatıyoruz.

Yasal Dayanak ve Kontrol Sıklığı

Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrolü, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile 25.04.2013 tarihli ve 28628 sayılı İş Ekipmanları Yönetmeliği çerçevesinde yürütülür. Yönetmeliğin EK-III bölümü, 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yenilenmiştir. Standartta aksi belirtilmedikçe vinçler yılda en az bir kez kontrol edilir. İlgili standart, imalatçı talimatı veya risk değerlendirmesi daha kısa bir periyot öngörüyorsa o süre esas alınır. Ağır çalışma koşulları, vardiyalı kullanım veya korozif ortamlar, daha kısa periyot gerektirebilecek tipik durumlardır.

Kontrolü; makine, mekatronik, metalürji veya imalat mühendisleri ile makine teknikeri ya da yüksek teknikerleri gibi yönetmelikte tanımlanan yetkili kişiler yapar. Kontrolden önce görevlendirmenin İSG-KATİP üzerinden tamamlanmış olması gerekir.

Periyodik kontrol yalnızca yıllık bir rutin değildir. Güvenliği kurulum koşullarına bağlı olan ekipmanların, örneğin kule vinçlerin, kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce kontrol edilmesi gerekir. Şantiye değiştiren veya yeniden monte edilen vinçlerde bu kontrol her yeni kurulumda tekrarlanmalıdır. Büyük onarım, tadilat veya kaza sonrasında da ekipman yeniden kullanıma alınmadan önce kontrol edilmelidir.

Kontrolden Önce: İşverenin Hazırlığı

Sahada zaman kaybını önlemek ve kontrolün eksiksiz yapılabilmesi için şu hazırlıklar önerilir:

• Vincin kullanım kılavuzu, imalat belgeleri ve varsa önceki periyodik kontrol raporları,
• Bakım ve arıza kayıtları, yapılan tadilatlara ilişkin bilgiler,
• Yük testi için kütlesi bilinen test yükleri ve güvenli bir test alanı,
• Kontrol süresince vincin üretimden çıkarılması ve bölgenin çalışanlara kapatılması,
• Vinci kullanabilecek yetkin bir operatörün kontrol sırasında hazır bulunması.

Kontrol Aşamaları

1. Belge ve Tanımlama Kontrolü

Etiket plakasındaki beyan yük (kapasite), seri numarası ve imal yılı belgelerle karşılaştırılır. Önceki raporda belirtilen uygunsuzlukların giderilip giderilmediği kontrol edilir.

2. Görsel ve Yapısal Muayene

Taşıyıcı çelik yapı, kaynak bağlantıları, cıvatalı birleşimler, yürüyüş yolları ve raylar deformasyon, çatlak ve korozyon açısından incelenir. Kancada ağız açılması, aşınma ve emniyet mandalının durumu kontrol edilir. Çelik tel halatlar tel kopması, ezilme, kuş kafesi oluşumu, korozyon ve çap azalması açısından değerlendirilir; halatın kullanım dışı bırakılma kararında TS ISO 4309 esas alınır. Zincirli caraskallarda zincir baklalarının uzaması ve aşınması incelenir.

3. Fonksiyon Testleri

Vinç önce yüksüz olarak tüm hareket eksenlerinde çalıştırılır. Kaldırma ve indirme, köprü ve araba yürüyüşü, dönme ve bom hareketleri kontrol edilir. Üst ve alt kaldırma sınır şalterleri, yürüyüş sınırları, acil durdurma, frenler, kumanda butonlarının işaretlemeleri ve sesli ya da ışıklı ikaz düzenleri tek tek denenir. Aşırı yük sınırlayıcısı bulunan vinçlerde bu sistemin devreye girdiği doğrulanır.

4. Yük Testi

Yük testi, vincin beyan edilen kapasitesini güvenle taşıyıp taşımadığını gösterir. Statik yük testinde, beyan yükün en az 1,25 katı test yükü kullanılır. Test sırasında taşıyıcı yapıda kalıcı şekil değişimi, frenlerde kayma veya bağlantılarda gevşeme olup olmadığı izlenir. Test yükünün sahada sağlanamadığı durumlarda kontrolün nasıl tamamlanacağı, kontrolü yapan kuruluşla önceden planlanmalıdır.

5. Elektrik Donanımı

Kumanda panosu, kablolar, kablo taşıyıcıları, akım toplayıcılar ve koruma iletkeninin sürekliliği gözden geçirilir. Kumanda devresinin arıza durumunda hareketi güvenli şekilde durdurduğu kontrol edilir.

6. Raporlama

Kontrol sonunda vincin kullanıma uygun olup olmadığı, tespit edilen uygunsuzluklar, uygulanan test değerleri ve bir sonraki kontrol tarihi rapora işlenir. Benzer bir kaldırma ekipmanı için adım adım süreci forklift periyodik kontrolü rehberimizde de bulabilirsiniz.

Vinç Türüne Göre Öne Çıkan Noktalar

Kontrolden Sonra

Uygunsuzluk tespit edilen vinç, eksiklikler giderilip yeniden kontrol edilene kadar kullanım dışı bırakılmalıdır. Uygun bulunan vinçlerde de operatörün vardiya başı kontrolleri ve düzenli bakım sürdürülmelidir; periyodik kontrol bakımın yerini tutmaz. Vinci kullanan operatörlerin eğitimli ve yetkin olması, kontrol raporunda uygun çıkan bir vincin sahada da güvenli kullanılmasının ön koşuludur. Sapan, halat ve zincir gibi kaldırma aksesuarlarının da ayrı bir envanterle takip edilmesi önerilir.

Gezer köprülü, portal ve pergel vinçler ile mobil vinç, kule vinç ve caraskal periyodik kontrolleri, SBE Mühendislik'in TÜRKAK akreditasyon kapsamındaki hizmetleri arasındadır. Vincinizin akreditasyon kapsamındaki vinç türleri arasında yer alıp almadığını teklif aşamasında kapsam listemizle birlikte teyit ederiz. Ayrıntılı bilgi için vinç periyodik kontrolü, mobil vinç ve kule vinç sayfalarımızı inceleyebilir, tesisinize özel planlama için teklif alabilirsiniz.