Topraklama Ölçümü Nedir, Ne Zaman Yapılır?

Yalıtım hatası sonucu gövdesine gerilim gelen bir ekipmana dokunmak ciddi elektrik çarpmalarına yol açabilir. Topraklama tesisatı, böyle bir yalıtım hatasında oluşan kaçak akımı güvenli bir yoldan toprağa ileterek koruma düzeninin devreyi zamanında açmasını sağlar. Topraklama ölçümü ise bu koruma zincirinin gerçekten çalışır durumda olup olmadığını sayısal olarak doğrulayan periyodik kontroldür.

Topraklama Neden Önemlidir?

Topraklama, yalnızca bir iletkenin toprağa gömülmesinden ibaret değildir. Etkin bir topraklama sistemi; koruma iletkenleri, eşpotansiyel bağlantılar, topraklama elektrotları ve sigorta, devre kesici, kaçak akım rölesi gibi koruma elemanlarıyla birlikte çalışan bir bütündür. Zincirin herhangi bir halkasında kopukluk, gevşek bağlantı veya korozyon olduğunda, arıza anında ekipman gövdesi tehlikeli bir gerilim taşıyabilir ve koruma düzeni gerektiği gibi açmayabilir.

Topraklamanın başlıca işlevleri şunlardır:

• Koruma topraklaması: Ekipman gövdelerinde oluşabilecek dokunma gerilimine karşı insanları korur.
• İşletme topraklaması: Sistemin nötr noktasının topraklanmasıyla şebekenin kararlı çalışmasını destekler.
• Yıldırımdan korunma topraklaması: Paratoner sisteminin topladığı yıldırım akımını toprağa aktarır.

Topraklama Ölçümünde Neler Değerlendirilir?

Periyodik kontrol kapsamındaki topraklama ölçümü tek bir değerden ibaret değildir. Tesisatın yapısına göre şu kontroller birlikte ele alınır:

• Topraklama (yayılma) direnci: Topraklama elektrodunun toprağa karşı direnci ölçülür.
• Koruma iletkeni sürekliliği: Ekipman gövdeleri ile ana topraklama barası arasındaki bağlantının kesintisiz olduğu doğrulanır.
• Döngü (çevrim) empedansı: Arıza anında akacak akımın koruma elemanını yeterince hızlı açtırıp açtırmayacağı değerlendirilir.
• Kaçak akım rölesi testi: Rölenin açma akımı ve açma süresi ölçülerek beyan değerlerine uygunluğu kontrol edilir.
• Eşpotansiyel bağlantılar: Metal boru, kanal ve yapı elemanlarının potansiyel dengeleme bağlantıları incelenir.

Ölçüm sonuçlarının uygunluğu tek bir sabit sayıyla değil; sistemin topraklama tipine (TN, TT veya IT), koruma elemanının açma karakteristiğine ve ilgili standart şartlarına göre değerlendirilir. Değerlendirmede TS HD 60364 serisi esas alınır. Bu nedenle raporda ölçülen değerin yanında, karşılaştırıldığı kriterin de yazılı olması gerekir.

Ne Zaman Yapılır?

Yasal Periyot

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III kapsamında topraklama tesisatı, paratoner ve elektrik iç tesisatı yılda bir kez kontrol edilir. Yönetmeliğin 23.12.2025 tarihli değişikliğiyle, elektrik tesisatı kontrollerinde tesisat projesinin uygunluğu da değerlendirmeye dâhil edilmiştir. Değişikliğin ayrıntılarını 2025 değişikliği yazımızda bulabilirsiniz.

Periyot Beklenmeden Ölçüm Gerektiren Durumlar

• Yeni bir tesisatın devreye alınması veya mevcut tesisata ek yapılması,
• Pano, trafo ya da ana dağıtım düzeninde değişiklik yapılması,
• Yıldırım düşmesi, kısa devre veya yangın gibi olayların yaşanması,
• Kaçak akım rölesinin sık açması ya da elektrik çarpması şikâyeti,
• Kazı, inşaat veya zemin çalışmalarının topraklama elektrotlarını etkilemiş olabileceği durumlar,
• Nemli, tozlu veya korozif ortamlarda risk değerlendirmesinin daha sık kontrol öngörmesi.

Ölçüm Nasıl Yapılır?

Ölçümler, kalibrasyonu izlenebilir cihazlarla ve tesisatın işletme koşulları dikkate alınarak yapılır. Topraklama direnci ölçümünde yardımcı elektrotların kullanıldığı yöntemler veya uygun durumlarda pens tipi ölçüm cihazları tercih edilir. Süreklilik ve döngü empedansı ölçümleri panolardan ve tüketici noktalarından alınır. Enerji kesintisi gerektiren işlemler için ölçüm öncesinde işletmeyle birlikte planlama yapılması, üretim kayıplarını en aza indirir.

Topraklama ölçümünü tamamlayan yöntemlerden biri de elektrik panolarının termografik muayenesidir. Termal kamerayla yapılan bu inceleme, gevşek bağlantıları ve aşırı ısınan noktaları enerji kesmeden tespit etmeyi sağlar. Böylece ölçümlerle belirlenemeyen, ancak zamanla arıza veya yangına dönüşebilecek sorunlar erken aşamada fark edilir.

Sık Görülen Uygunsuzluklar

Saha kontrollerinde karşılaşılabilecek uygunsuzluklar arasında, tesisatın ilk kurulumundan sonra yapılan değişikliklerden kaynaklananlar da yer alır:

• Sonradan eklenen makinelerin veya seyyar ekipmanların koruma iletkenine bağlanmaması,
• Gevşemiş, oksitlenmiş ya da boyanmış bağlantı noktaları,
• Ek yapılarak uzatılmış veya kesiti yetersiz koruma iletkenleri,
• Köprülenmiş ya da devre dışı bırakılmış kaçak akım röleleri,
• Metal boru, kanal ve yapı elemanlarında eşpotansiyel bağlantı eksikliği,
• Korozyona uğramış topraklama elektrodu bağlantıları.

Raporda Nelere Dikkat Etmelisiniz?

Topraklama ölçüm raporunda ölçüm noktalarının pano ve ekipman bazında tek tek listelenmesi, her noktada ölçülen değerin ve karşılaştırıldığı kriterin yazılması, uygunsuz noktaların konumunun açıkça belirtilmesi gerekir. Kaçak akım rölelerinde beyan açma akımı ile ölçülen açma süresi birlikte verilmelidir. İşletme tarafında ise kaçak akım rölelerinin test butonuyla, imalatçı talimatındaki aralıklarla denenmesi, periyodik kontroller arasındaki dönemde koruma düzeninin çalıştığından emin olmanın basit bir yoludur.

Topraklama ile Paratoner Arasındaki Fark

Paratoner, yani yıldırımdan korunma sistemi; yakalama ucu, indirme iletkenleri ve topraklama tesisinden oluşur ve TS EN 62305 standardına göre değerlendirilir. Paratoner topraklaması, koruma topraklamasıyla ilişkili olsa da ayrı bir kontrol konusudur. Her iki sistem de yıllık olarak kontrol edilmelidir.

Topraklama tesisatı ölçümü, ek topraklama noktası ölçümü, paratoner ölçümü, kaçak akım rölesi testi ve elektrik iç tesisat muayenesi, SBE Mühendislik'in TÜRKAK akreditasyon kapsamındaki elektrik/alçak gerilim hizmetleri arasındadır. Ayrıntılar için topraklama tesisatı ölçümü ve paratoner ölçümü sayfalarımızı inceleyebilir, teklif alabilirsiniz.